„Het raakt me”, zei koning Willem-Alexander over de ‘kille ontvangst’ waar de Indische gemeenschap in Nederland na de oorlog tegenaan liep. Het waren niet de excuses waar de aanwezigen op hadden gehoopt, maar de woorden van de koning tijdens de Indiëherdenking in Den Haag maakten wel indruk.

Precies tachtig jaar geleden gaf Japan zich over en eindigde de Tweede Wereldoorlog. Duizenden mensen stonden er vrijdagavond bij stil bij het Indiëmonument in Den Haag.

„Tachtig jaar zijn niet genoeg om de oceaan aan menselijk leed te bevatten en te verwerken die hij teweegbracht”, zo begon de koning zijn toespraak. „De Japanse capitulatie van 15 augustus 1945 betekende het einde van de Oorlog. Maar niet het begin van de vrede.”

Een groot deel van de stoelen was bezet door Indische Nederlanders, in chique kleding en met netjes gekamd grijs haar, en hun familie. Al was een groot deel van de plekken op de voorste rijen ingenomen door politici, onder wie Caroline van der Plas (BBB), defensieminister Ruben Brekelmans, Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), Dilan Yesilgöz (VVD) en Kamervoorzitter Martin Bosma.

Ook Navo-baas Mark Rutte was aanwezig; zijn vader zat in een Jappenkamp.

‘Dankbaarheid en bewondering’
De aanwezigheid van de koning was niet opmerkelijk: eens in de vijf jaar is hij erbij. Dat hij publiekelijk sprak, was dat wel. Het was voor het eerst dat hij dat deed tijdens de Indiëherdenking.

De koning is de Indische gemeenschap dankbaar, benadrukte hij. „Ik heb de grootste bewondering voor het doorzettingsvermogen van al die families die na de oorlog tegen de verdrukking in hun plaats hebben verworven in ons land. Sterker nog: die ons land weer hielpen opbouwen en hun talenten al generaties lang inzetten. Dank u wel voor uw ongekende bijdrage aan onze samenleving.”

Het besef dat vrede niet vanzelfsprekend is, ook nu niet, kreeg een belangrijke plek in het verhaal. De mensen van Gaza, de Israëlische gijzelaars en de Oekraïners die getroffen worden door Russische agressie: ze kwamen allemaal aan bod. „Het is nu aan ons om op te komen voor hen die lijden onder onmenselijke en wanhopige omstandigheden die snijden door onze ziel.”

Woorden van dankbaarheid, erkenning en waardering, maar een excuus voor de rol van de Nederlandse regering in dit ‘menselijk leed’ bleef uit. Het was immers het ‘rood-wit-blauw’ waarvoor de Nederlandse militairen het in die tijd deden. En een keuze hadden ze niet: wie na het einde van de oorlog in 1945 niet wilde helpen de kolonie met hardhandig geweld weer onder controle te brengen, ging de gevangenis in.

Zijn laatste kans
Natuurlijk bood de koning in 2020 al enigszins hortend en stotend excuses aan Indonesiërs aan voor het geweld van Nederlandse militairen tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949), maar de Indische Nederlanders die noodgedwongen naar Nederland moesten vluchten, kregen nooit de excuses waar ze zo op hoopten.

Ook vrijdagavond niet. Het was waarschijnlijk de laatste kans voor de koning om dat wel te doen. De laatste Indische mensen uit de eerste generatie, de mensen om wie het écht gaat, zijn op leeftijd. En dat volgende jubileum in 2030 gaan zij misschien wel niet meer meemaken.